Zonguldak\u2019ta Geomatik M\u00fchedisli\u011fi\u2019nin 6 y\u0131ll\u0131k \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131yla iyonosferdeki toplam elektron miktar\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak deprem \u00f6nc\u00fclleri tespit edilebilecek. D\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019deki 17 deprem \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmayla \u00dcst Atmosfer \u0130zleme Sistemi kurulmas\u0131 halinde depremler iki g\u00fcn \u00f6nceden haber verilebilecek.<\/p>\n
B\u00fclent Ecevit \u00dcniversitesi Geomatik M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. \u00c7etin Mekik ve Ara\u015ft\u0131rma G\u00f6revlisi Samed \u0130nyurt 6 y\u0131ll\u0131k \u00e7al\u0131\u015fma ile \u201c\u0130yonosferik TEC (toplam elektron miktar\u0131) dalgalanmalar\u0131n\u0131n uydu bazl\u0131 konumlama sistemiyle ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131\u201d \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 tamamlad\u0131.<\/p>\n
\u0130yonosferdeki toplam elektron miktar\u0131n\u0131n y\u00fckselip al\u00e7almas\u0131na ba\u011fl\u0131 d\u00fcnya ve T\u00fcrkiye\u2019de Richter \u00f6l\u00e7e\u011fine g\u00f6re b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 6\u2019n\u0131n \u00fczerindeki depremleri inceleyen ekip, di\u011fer etkenlerden de ar\u0131nd\u0131rarak deprem \u00f6nc\u00fcllerine ula\u015ft\u0131. En erken 10 en ge\u00e7 2 g\u00fcne kadar depremi haber verebilecek olan \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 anlatan Mekik, y\u00fczde 94 oran\u0131nda bir ba\u015far\u0131 elde ettiklerini vurgulad\u0131. Manyetik f\u0131rt\u0131na, solar aktivite gibi etkenleri ayr\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131nda geriye yaln\u0131zca depremlerin sebep oldu\u011fu etkiye ula\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Mekik, gazetecilere \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u015f\u00f6yle aktard\u0131:<\/p>\n
\u201cBirlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu \u00e7al\u0131\u015fma esas itibariyle iyonosferdeki toplam elektron miktar\u0131n\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yd\u0131. \u0130yonosferden kast\u0131m\u0131z, atmosferin \u00fcst tabakas\u0131d\u0131r. Atmosferin bir \u00e7ok katman\u0131 var ama GNSS uydu sinyalleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve benzeri sinyaller a\u00e7\u0131s\u0131ndan biz atmosferi iki a\u015famal\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. Birincisi nefes ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, i\u00e7inde bulundu\u011fumuz Troposfer, bir de en \u00fcst k\u0131sm\u0131n oldu\u011fu i\u00e7inde iyonlar\u0131n bulundu\u011fu ama oksijenin olmad\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131md\u0131r. \u0130yonosfer tabakas\u0131 GPS sinyalinin atmosfere girdi\u011fi andan itibaren ilk kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 tabakad\u0131r. Buradan sinyal ge\u00e7erken toplam elektron miktar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fik etkilere maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 biz y\u0131llard\u0131r biliyorduk. Biz bu etkileri incelemeye karar verdik. En b\u00fcy\u00fck etkinin de toplam elektron miktar\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Toplam elektron miktar\u0131 bizim GPS sinyallerimizi geciktirirek ya da h\u0131zland\u0131rarak etkiliyor. Daha sonra toplam elektron miktar\u0131n\u0131n neden meydana geldi\u011fini ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda de\u011fi\u015fik etkilerin sebep oldu\u011funu fark ettik. \u00d6nce g\u00fcne\u015f aktivitesinin yani uzay ikliminden kaynaklanan sebeplerden bu toplam elektron miktarlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini fark ettik. Manyetik f\u0131rt\u0131nalar, solar etkiler, g\u00fcne\u015fteki patlamalar, a\u015f\u0131r\u0131 manyetik y\u00fcklenmeler, 11 y\u0131ll\u0131k \u0130yonosferin g\u00fcne\u015f d\u00f6ng\u00fcs\u00fc gibi \u00e7e\u015fitli uzay iklimi etkileri oldu\u011funu g\u00f6rd\u00fck.\u201d<\/p>\n
\u201cDeprem \u00f6ncesi \u00e7ok ciddi dalgalanmalar oldu\u011funu fark ettik\u201d<\/p>\n
Deprem \u00f6ncesi ve deprem s\u0131ras\u0131nda \u0130yonosferdeki toplam elektron miktar\u0131nda ciddi dalgalanmalar oldu\u011funu fark etmeleri \u00fczerine 17 deprem \u00fczerinde incelemelerde bulunduklar\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan \u00c7etin Mekik, \u201cDeprem \u00f6ncesinde ve deprem s\u0131ras\u0131nda toplam elektron miktar\u0131nda \u00e7ok ciddi dalgalanmalar oldu\u011funu fark ettik. Y\u00fckselme ve al\u00e7alma anlam\u0131nda. Bunun \u00fczerine biz buna yo\u011funla\u015ft\u0131k ve d\u00fcnyada ve T\u00fcrkiye\u2019de toplam 17 depremi inceledik. 2016 y\u0131l\u0131na kadar b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc (Richter \u00d6l\u00e7e\u011fine g\u00f6re) 6\u2019n\u0131n \u00fczerindeki 17 depremi inceledik. Bu depremleri incelerken de ilk \u00f6nce kendi geli\u015ftirdi\u011fimiz y\u00f6ntemle ba\u015flad\u0131k. Daha sonra onunla buldu\u011fumuz \u00f6nc\u00fcl kestirim oran\u0131 y\u00fczde 88\u2019ler d\u00fczeyinde g\u00fcven veriyordu. Daha sonra ikinci olarak bu sefer istatistiksel bir y\u00f6ntem geli\u015ftirdik onunla birlikte biz y\u00fczde 94 olas\u0131l\u0131kla, di\u011fer etkilerden ar\u0131nd\u0131rarak, manyetik f\u0131rt\u0131na gibi, solar aktivite gibi de\u011fi\u015fik etkileri de ar\u0131nd\u0131rarak, geriye sadece depremden kaynakl\u0131 etkinin oldu\u011funu y\u00fczde 94 olas\u0131l\u0131kla tespit ettik. Bu \u00e7ok ciddi bir rakam. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn daha \u00f6nceden olmu\u015f depremlere bakarak biz depremin \u00f6nc\u00fcl\u00fcn\u00fc (i\u015faretini) bulduk. Bu y\u00f6ntemimiz s\u00fcrekli olarak T\u00fcrkiye\u2019de \u0130yonosfer \u0130zleme Sistemi ya da \u00dcst Atmosfer \u0130zleme Sistemi kurulursa bizim y\u00f6ntemimiz de buraya uygulan\u0131rsa, bizim d\u00fc\u015f\u00fcncemize g\u00f6re en ge\u00e7 iki g\u00fcn ve hatta daha da erkenden 10 g\u00fcn \u00f6ncesinden bile depremleri T\u00fcrkiye\u2019de anl\u0131k olarak biz haber verebiliriz diye umut edebiliyoruz. Eski depremlere bakarak gittik, ne arad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 biliyorduk. B\u00f6yle bir izleme sistemi kurulursa daha da iyi sonu\u00e7lar alabiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz\u201d dedi.<\/p>\n
\u201cTUSAGA-Aktif a\u011f\u0131na dahil edilirse depremleri iki g\u00fcn \u00f6ncesine kadar tespit edebiliriz\u201d<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n, Tapu Kadastro Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve Harita Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn 146 noktada 24 saat her saniye \u00f6l\u00e7\u00fcm yapan ve konum bilgisi \u00fcreten TUSAGA-Aktif a\u011f\u0131na dahil edilmesi halinde depremleri iki g\u00fcn \u00f6ncesine kadar tespit edebileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini belirten Mekik, \u201c\u015eu anda T\u00fcrkiye\u2019de 24 saat her saniye \u00f6l\u00e7\u00fcm yapan 146 noktadan olu\u015fan TUSAGA-Aktif bir a\u011f\u0131m\u0131z var zaten. Tapu Kadastro Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve Harita Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u2019n\u00fcn y\u00f6netiminde i\u015fletilen bug\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de s\u00fcrekli, kaliteli konum hizmeti veren bu a\u011f\u0131m\u0131za \u0130yonosfer \u0130zleme Sistemi de eklenirse depremi iki g\u00fcn \u00f6ncesine kadar tespit edebiliriz diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u0130n\u015fallah yetkililer de bunu dikkate al\u0131r. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir maliyeti oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Biz sonu\u00e7ta kar etmeyece\u011fimiz i\u00e7in t\u00fcccar gibi k\u00e2r pay\u0131 koymayaca\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in birka\u00e7 y\u00fcz bin dolarl\u0131k insan eme\u011fi ve yaz\u0131l\u0131mla bunu ba\u015farabiliriz. 1 milyonun alt\u0131nda olur herhalde. Biz para almasak bile d\u0131\u015far\u0131dan \u00e7ok ciddi kod yaz\u0131c\u0131s\u0131 ve bilgi i\u015flemci buna dahil olursa bir de TUSAGA-Aktif sistemine alt aparatlar ile bir sistem kurulmas\u0131 gerekir. \u0130\u015fin finansal ve mali k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00e7ok fazla bilemiyoruz\u201d diye s\u00f6zlerine devam etti.<\/p>\n
\u201cYer ve uzay bilimleri ile \u00e7al\u0131\u015fan mesleklere veri aktar\u0131m\u0131\u201d<\/p>\n
\u00dcst Tabaka \u0130zleme Sistemi ile yer ve uzay bilimleri ile \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fct\u00fcn mesleklere veri aktar\u0131m\u0131 sa\u011flanabilece\u011finin de alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Prof. Dr. Mekik, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n
\u201cOtomatik \u0130yonosfer \u0130zleme Sistemi kurulursa neredeyse b\u00fct\u00fcn yer ve uzay bilimleri \u00e7al\u0131\u015fan mesleklerin tamam\u0131na veri aktar\u0131m\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olursunuz. Astronomiden tutun meteorolojiye, in\u015faattan, jeofizike, \u00e7evre m\u00fchendisli\u011finden, peyzaja kadar \u00e7al\u0131\u015fan herkese veri sa\u011flam\u0131\u015f oluyorsunuz. \u0130\u015fin bir de askeri boyutu var. Sadece bilimsel ve m\u00fchendislik de\u011fil i\u015fin askeri boyutu da var. Planlama boyutu var, finansal boyutu var. Hatta borsay\u0131 bile etki edebiliyor. Mesela \u0130yonosferdeki a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenme oldu\u011funda elektrikler gidiyor. Bundan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Kuzey Amerika\u2019da elektrikler alt\u0131 saat kadar yoktu. \u0130yonosferde a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcklenme oldu\u011fundan dolay\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. \u00d6yle bir durum olmas\u0131 durumunda bile biz onu iki \u00fc\u00e7 g\u00fcn \u00f6nceden haber verebiliriz. Olay sadece deprem de\u011fil.\u201d<\/p>\n
\u00d6te yandan Ara\u015ft\u0131rma G\u00f6revlisi Dr. Samed \u0130nyurt da b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 6\u2019n\u0131n \u00fczerinde meydana gelen 17 deprem \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n teknik boyutlar\u0131n\u0131 gazetecilere aktard\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
B\u00dcLENT ECEV\u0130T \u00dcN\u0130VERS\u0130TES\u0130 GEOMAT\u0130K M\u00dcHEND\u0130SL\u0130\u011e\u0130 B\u00d6L\u00dcM\u00dc BA\u015eKANI PROF. DR. \u00c7ET\u0130N MEK\u0130K (AYAKTA) VE ARA\u015eTIRMA G\u00d6REVL\u0130S\u0130 SAMED \u0130NYURT 6 YILLIK \u00c7ALI\u015eMA \u0130LE \u201c\u0130YONOSFER\u0130K TEC (TOPLAM ELEKTRON M\u0130KTARI) DALGALANMALARININ UYDU BAZLI KONUMLAMA S\u0130STEM\u0130YLE ARA\u015eTIRILMASI\u201d \u00c7ALI\u015eMASINI TAMAMLADI.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12181,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":false,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[24],"tags":[2829,3032,6237,5060,6235,2579,6231,6232,6234,6236,6233,231],"class_list":["post-12180","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-adamlari","tag-bilim","tag-bilinebilecek","tag-calisti","tag-depremler","tag-gun","tag-iyonosfer","tag-izleme","tag-kurulursa","tag-onceden","tag-sistemi","tag-yil"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.tvturk.com\/wp-content\/uploads\/2019\/02\/bilim-adamlari-6-yil-calisti-iyonosfer-izleme-sistemi-kurulursa-depremler-2-gun-onceden-bilinebilecek_761a28b.jpg?fit=1000%2C666","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paKIfm-3as","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12180","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12180"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12180\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12181"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12180"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12180"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12180"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}