Online oyunlar y\u00fcz\u00fcnden \u00e7ocuklar hayatlar\u0131n\u0131 kaybediyor. \u00d6zellikle gen\u00e7lerin neredeyse b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n\u0131 harcad\u0131\u011f\u0131 oyunlar, beyin y\u0131kayarak intihara s\u00fcr\u00fckl\u00fcyor.<\/p>\n
T\u00fcrkiye Gazetesi\u2019nden \u00d6mer Tem\u00fcr\u2019\u00fcn haberine g\u00f6re, Bak\u0131rk\u00f6y Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve Sinir Hastal\u0131klar\u0131 E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi \u0130nternet Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 Poliklin\u011fi\u2019nde her y\u0131l 300-400 \u00e7ocu\u011fa tedavi veriliyor.<\/p>\n
Bak\u0131rk\u00f6y Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve Sinir Hastal\u0131klar\u0131 E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Hastanesi \u0130nternet Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 Poliklin\u011fi Sorumlusu Do\u00e7. Dr. Caner Mutlu, internet ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n alkol ve uyu\u015fturucu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ayn\u0131 etkileri g\u00f6sterdi\u011fine dikkat \u00e7ekerek, Mavi Balina ve Momo\u2019ya giden yolda d\u00f6\u015fenen ta\u015flar\u0131, s\u0131rf \u00e7ocu\u011fu sussun diye eline tablet ve telefon tutu\u015fturan ailelerin evlatlar\u0131n\u0131 nas\u0131l felakete yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatt\u0131.<\/p>\n
Caner Mutlu, \u00e7ocu\u011fun ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funun nas\u0131l anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle anlatt\u0131:<\/p>\n
“\u00d6ncelikle \u00e7ocukla ilgili fakt\u00f6rlere, \u00e7evresel ve aile ile ilgili fakt\u00f6rlere bak\u0131yoruz. \u0130nternet kullan\u0131m\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda dikkat eksikli\u011fi, hiperaktivite bozuklu\u011fu, kayg\u0131 bozuklu\u011fu, depresyon var m\u0131 ona bak\u0131yoruz. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalarda bu \u00e7ocuklarda y\u00fczde 50-70 hiperaktivite bozuklu\u011fu var. \u0130nternetle geliyorlar ama bu t\u00fcr hastal\u0131klara rastl\u0131yoruz. \u00c7ocu\u011fun ba\u011f\u0131ml\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131na hekim karar vermeli. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu zaman a\u015f\u0131r\u0131 internet kullan\u0131m\u0131 ile ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k bir biriyle kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Bize aileler bazen bize \u00e7ocu\u011fum ba\u011f\u0131ml\u0131 diye geliyor. Oysa bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 kullan\u0131m. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k beynin alt ve \u00fcst merkeziyle ilgi bir durum. \u00c7ocuklar b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e durmay\u0131, beklemeyi, sabretmeyi \u00f6\u011freniyor. Vicdan k\u0131sm\u0131 geli\u015fiyor. Bu davran\u0131\u015f\u0131 niye yap\u0131yorum, ni\u00e7in yap\u0131yorum demeye ba\u015fl\u0131yor ve kontrol etmeyi \u00f6\u011freniyor. Bunu yapan alt merkez. Alt merkez do\u011fu\u015ftan varken \u00fcst merkez ya\u015fla birlikte geli\u015fiyor. O y\u00fczden ergenler fevri kararlar alabiliyor, anl\u0131k tepkiler g\u00f6sterebiliyor. Bunun sebebi de \u00f6n merkezin yeterince olgunlu\u011fa eri\u015fmemesi. Dolay\u0131s\u0131yla ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7ocuklarda \u00fcst kontrol merkezi daha az \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Yani alt merkezde d\u00fcrt\u00fclerimizi hazlar\u0131m\u0131 kontrol eden yap\u0131 bozulduk\u00e7a \u00fcst merkezi de bozmaya ba\u015fl\u0131yor. Bir s\u00fcre ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ba\u015fl\u0131yor. Haz aray\u0131\u015f\u0131yla birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnme kayboluyor ve ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131 bozuluyor”.<\/p>\n
D\u00f6rt a\u015famada ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k<\/p>\n
Mutlu, internet ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u00f6rt a\u015famadan olu\u015ftu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izerek, “\u0130lk a\u015fama tan\u0131\u015fma a\u015famas\u0131. \u0130kinci a\u015famada s\u0131k kullan\u0131m ba\u015flar. Bu uyar\u0131c\u0131 seviye. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015famada devreye a\u015f\u0131r\u0131 internet kullan\u0131m\u0131 ve k\u00f6t\u00fc kullan\u0131m devreye girer. Bu a\u015famada \u00e7ocuk ile aile aras\u0131nda at\u0131\u015fmalar ba\u015flar, okula gitmek istemez. \u0130nternet kullan\u0131m\u0131ndan dolay\u0131 arkada\u015fl\u0131k ili\u015fkilerinde problemler ya\u015fan\u0131r. Son a\u015fama ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k. Bunun en b\u00fcy\u00fck g\u00f6stergesi i\u015flevi bozmas\u0131. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k a\u015famas\u0131na gelen \u00e7ocuk internet ve olmad\u0131\u011f\u0131nda s\u0131k\u0131nt\u0131 duymaya ba\u015flar. Tekrarlayan d\u00fc\u015f\u00fcncelere kap\u0131l\u0131r. Terleme, s\u0131cak basar. Onsuz bir \u015fey yapamaz. Yoksunluk duygusu olu\u015fur. \u0130nterneti \u00fc\u00e7 saat kullan\u0131rken d\u00f6rt-be\u015f saate \u00e7\u0131kar\u0131r. Eski hazz\u0131 alamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha fazla kullanma e\u011filimine girer. Okula gitmek istemez, akademik ba\u015far\u0131s\u0131 d\u00fc\u015fer, aileye kar\u015f\u0131 kendini kapat\u0131r. Yani art\u0131k i\u015flevlerini yerine getiremez h\u00e2le gelir” dedi.<\/p>\n
Mavi Balina\u2019n\u0131n asl\u0131nda bir oyun olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Mutlu, “Oyun \u00e7ift tarafl\u0131 olur. Mavi Balina\u2019da tek tarafl\u0131 komut var. \u00c7ocuklar komutlar\u0131 yerine getiriyor. Momo da durum ayn\u0131. Burada ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan ziyade a\u015f\u0131r\u0131 internet kullan\u0131m\u0131n\u0131n olumsuz ektilerini g\u00f6r\u00fcyoruz. \u0130nterneti a\u015f\u0131r\u0131 kullanan \u00e7ocuklar\u0131n alg\u0131s\u0131 bozuldu\u011fu i\u00e7in korkuyor ve verilen g\u00f6revleri yerine getiriyor. Ebeveynlerin \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 denetlememesi, \u00e7ocuklar\u0131n ya\u015fana uygun olmayan oyunlarla tan\u0131\u015fmas\u0131 ve bir s\u00fcre sonra buna yatk\u0131n olmas\u0131yla s\u00fcre\u00e7 k\u00f6t\u00fc bir yere evriliyor. \u0130ntihar gibi vakalar ya\u015fan\u0131yor” dedi.<\/p>\n
T\u00fcrkiye\u2019de ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k oran\u0131n\u0131n y\u00fczde 1-2 seviyelerinde oldu\u011funu belirten Mutlu, “Biz de k\u00f6t\u00fcye kullanma \u00e7ok fazla. Y\u00fczde 20-25\u2019e kadar \u00e7\u0131k\u0131yor. Burada internet \u00fczerinden \u00e7ocuk istismar\u0131 ya\u015fanabiliyor. Eri\u015fkinler \u00e7ocuklarla arkada\u015fl\u0131k kurarak onlar\u0131 farkl\u0131 davran\u0131\u015fla itebiliyor. G\u00fcneydo\u011fu Asya\u2019da bu oran y\u00fczde 50\u2019lere kadar \u00e7\u0131k\u0131yor” dedi.<\/p>\n
Mutlu, neler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini ise \u015f\u00f6yle s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n
“- Bir kere denetim \u015fart. \u00c7ocu\u011funuz internette ne kadar zaman harc\u0131yor, nereye giriyor, ne ama\u00e7la kullan\u0131yor… Bunu yaparken sadece kontrol edici olmay\u0131n. Emirle yasakla olmaz. O zaman \u00e7ocuklar anla\u015f\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve gizli gizli yapmaya ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n
– Teknolojik cihazlar\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n odalar\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131n. Yani ebeveyn kontrol\u00fc alt\u0131na girmeli. \u00c7ocu\u011fun odas\u0131nda genellikle televizyon ve tablet oluyor. \u00c7ocu\u011fun uyku saatinde odas\u0131nda cihaz b\u0131rakmay\u0131n. Burada ama\u00e7 internet kullan\u0131m\u0131n\u0131 uygun h\u00e2le getirmek. Bazen aileler bunu tedavi san\u0131yor. Tamamen kesiyor. Bu \u00e7ok yanl\u0131\u015f. \u00d6nemli olan a\u015fama a\u015fama makul d\u00fczeye getirmek. Bunun i\u00e7in \u00e7ocukla birlikte yapmak laz\u0131m.<\/p>\n
– En iyi telefonu al\u0131yoruz ama kural koymuyoruz. Ma\u00e7 ba\u015flad\u0131ktan sonra kural koymaya ba\u015fl\u0131yoruz. Telefonu almadan \u00f6nce nas\u0131l kullanmas\u0131 gerekti\u011fini belirmemeniz laz\u0131m. Sonra kural koyarsan\u0131z o zaman \u00e7ocu\u011fun g\u00fcveni kayboluyor, inanc\u0131 sars\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
– Bu \u00e7ocuklar\u0131n y\u00fczde 80-90\u2019\u0131n da ek hastal\u0131klar mevcut. Hiperaktivite bozuklu\u011fu, sosyal kayg\u0131 bozuklu\u011fu, depresyon. Bu hastal\u0131klar ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k da bu hastal\u0131klar\u0131 tetikliyor. \u00c7ift tarafla bir etki s\u00f6z konusu. Bunlar\u0131n da tedavi edilmesi gerekiyor”.<\/p>\n
Onlarla sohbet edin<\/p>\n
Tedavinin bir par\u00e7as\u0131n\u0131n da kesinlikle aile oldu\u011funu kaydeden Mutlu, “Aile ili\u015fkileri bozuk olanlarda risk daha fazla. Aile i\u00e7i payla\u015f\u0131m, birlikte zaman ge\u00e7irme tedavi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli. Gerekirse anne baba da belirli saatlerde telefon kullanmamal\u0131. \u00c7ocuklara s\u0131n\u0131rlama getirdi\u011finizde onun yerine mutlaka bir \u015fey koymal\u0131s\u0131n\u0131z. Birlikte yemek yiyin, sohbet edin. Parka giden, sportif faaliyetlere kat\u0131l\u0131n. \u00c7ocuklara sosyal alan olu\u015fturun. Bunu yapmazsan\u0131z \u00e7ocu\u011fun hayat\u0131n\u0131 cihazlar dolduruyor. Mesela haftay\u0131 de\u011ferlendirme g\u00fcn\u00fc yapabilirsiniz. Dersleriyle ilgili konu\u015fabilirsiniz. Sadece onlardan de\u011fil, kendinizden de bahsedin. Bu konu\u015fmalarda \u00e7ocu\u011funuz sorunlar\u0131 nas\u0131l a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 da \u00f6\u011freniyor asl\u0131nda. \u201cSon zamanlarda interneti fazla kulland\u0131\u011f\u0131n g\u00f6r\u00fcyoruz\u201d, \u201cSan\u0131r\u0131m dersleri aksat\u0131yorsun\u201d, \u201cBiraz konu\u015fal\u0131m m\u0131\u201d, \u201cMaalesef interneti k\u0131s\u0131tlayaca\u011f\u0131m\u201d demek laz\u0131m. S\u0131n\u0131rlar\u0131 koyarken \u00e7ocu\u011fa se\u00e7im hakk\u0131 da vermeli. Mesela bir saatlik interneti hangi saat aral\u0131\u011f\u0131nda kullanmas\u0131 gerekti\u011fine \u00e7ocu\u011funuz karar versin. Ancak burada anne-baba mutlaka ayn\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 g\u00f6stermeli. \u00c7ocuk tutars\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anda bu \u0131srar\u0131 beraberinde getirir. Ailenin de problemi olabiliyor. Bu tedavi tek tarafl\u0131 de\u011fil. Gerekirse aile boyu tedavi yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor. \u0130\u015fin i\u00e7inde anne-baba mutlaka olmak zorunda. O y\u00fczden ebeveynlere de \u00e7ok i\u015f d\u00fc\u015f\u00fcyor. Biz tedavi s\u00fcresince ailelere de e\u011fitim veriyoruz. \u00d6nemli olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmeden engellemek. Burada e\u011fitim \u00e7ok \u00f6nemli. \u00d6\u011fretmenler bilin\u00e7lendirilmeli. Sa\u011fl\u0131k ocaklar\u0131nda dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti verilebilir. Eve giden ebelerden geri bildirimler al\u0131nabilir. Ailelere e\u011fitici bro\u015f\u00fcrler verilebilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan sonra tedavi \u00e7ok zor. Bu i\u015fin ila\u00e7la tedavisi yok.Tekrarlamam riski \u00e7ok y\u00fcksek. \u00c7ocuk iyile\u015fse bile aile denetimi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ocuk tekrar ba\u015flayabiliyor” dedi.<\/p>\n
En tehlikelisinin \u00e7evrim i\u00e7i oyunlar oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Mutlu, “Bir kere \u00e7ocu\u011fun ya\u015f\u0131na uygun oyun oynamas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli. Online oyunlarda oyun bitince devam eden oyunlar var. Multiplayer dedi\u011fimiz bu \u00e7oklu oyunlar \u00e7evrim i\u00e7i oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ocu\u011fun teknolojiden uzakla\u015fmas\u0131na izin vermiyor. Mesela strateji oyunu oynuyorsa \u201cBenim ordumu yok edecekler, \u015fehrimi yak\u0131p y\u0131kacaklar\u201d diye korkuyor. Her f\u0131rsatta oyuna girmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Oyunlar \u00e7ocuklara g\u00f6rev veriyor mu? Para yat\u0131rman\u0131z\u0131 istiyor mu? Bu t\u00fcr oyunlardan uzak tutun” dedi.<\/p>\n
\u00dc\u00e7 ya\u015f\u0131na kadar ekran y\u00fcz\u00fc g\u00f6rmesin<\/p>\n
Caner Mutlu \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n
“- 0-3 ya\u015f grubunda ise: Ekrandan tamamen uzak tutun. Buna televizyon ekran\u0131 da dahil. Ekranla hi\u00e7bir \u015fekilde g\u00f6z temas\u0131 olmas\u0131n. Daha \u00f6nce bu 0-2 ya\u015ft\u0131. Son \u00e7al\u0131\u015fmalarda 0-3 ya\u015f olarak belirlendi. Bu ya\u015fta ekran ile temas geli\u015fimsel problemlere yol a\u00e7\u0131yor. \u00c7ocuk nesne ile ili\u015fki kurdu\u011fu insanla nas\u0131l ili\u015fki kuraca\u011f\u0131n\u0131 bilemiyor. Bunu otizmi tetikliyor. Ya da otizm belirtilerini taklit ediyor.<\/p>\n
– 0-6 ya\u015f grubunda ise: En fazla yar\u0131m saat kulland\u0131r\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00f6nemler sosyal becerilerin geli\u015fti\u011fi y\u0131llar.<\/p>\n
– 6-11 ya\u015f grubunda ise: G\u00fcnde en maksimum bir saat ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131n.<\/p>\n
– 11-18 ya\u015f gurubunda ise G\u00fcnde en fazla iki saat izin verin”.<\/p>\n
Kas iskelet yap\u0131lar\u0131 bozuluyor<\/p>\n
Fazla kullan\u0131m\u0131n ruhsal bozukluklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra fiziksel bozukluklara da sebep oldu\u011funu belirten Mutlu, “Fiziksel olarak \u00e7ocuklar\u0131 nas\u0131l etkileniyor?<\/p>\n
Biz ayn\u0131 zamanda fizyoterapistlerle birlik\u00e7e \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. A\u015f\u0131r\u0131 internet kullanan \u00e7ocuklarda ciddi omurga problemleri ya\u015fan\u0131yor. Kas iskelet problemleri, kas g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fckleri ba\u015fl\u0131yor. Kilo al\u0131yorlar. Hareketsiz hayat obeziteyi tetikliyor. Bu t\u00fcr \u00e7ocuklarda g\u00f6z bozukluklar\u0131na rastl\u0131yoruz” dedi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
ONL\u0130NE OYUNLAR Y\u00dcZ\u00dcNDEN \u00c7OCUKLAR HAYATLARINI KAYBED\u0130YOR. \u00d6ZELL\u0130KLE GEN\u00c7LER\u0130N NEREDEYSE B\u00dcT\u00dcN ZAMANLARINI HARCADI\u011eI OYUNLAR, BEY\u0130N YIKAYARAK \u0130NT\u0130HARA S\u00dcR\u00dcKL\u00dcYOR.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":129493,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[24],"tags":[30169,1008,73,145,231,2445],"class_list":["post-129492","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-teknoloji","tag-bakirkoyluk","tag-cocuk","tag-her","tag-oluyor","tag-yil","tag-yuzlerce"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.tvturk.com\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/her-yil-yuzlerce-cocuk-bakirkoyluk-oluyor_2543b53.jpg?fit=1000%2C643","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paKIfm-xGA","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129492","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=129492"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/129492\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/129493"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=129492"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=129492"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=129492"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}