Hacettepe \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Abdulkerim Karabakan, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyecek kimyasal maddelerin kontrols\u00fcz bir \u015fekilde internet \u00fczerinden sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 do\u011fru bulmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, siyan\u00fcrle ilgili bilinmesi gerekenleri aktard\u0131.<\/p>\n
Hacettepe \u00dcniversitesi Fen Fak\u00fcltesi Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Abdulkerim Karabakan, internette baz\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f sitelerinde kontrols\u00fczce sat\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lan kimyasal maddelere dikkat \u00e7ekerek, bu t\u00fcr maddelerin polis kontrol\u00fcnde ve yetkili kurumlarca sat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini, internet \u00fczerinden sadece bir t\u0131kla sipari\u015f verilen siyan\u00fcr maddesinin \u00f6l\u00fcm sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. Fak\u00fcltedeki anorganik kimya laboratuvar\u0131nda siyan\u00fcr zehirlenmesiyle ilgili konu\u015fan Karabakan, \u201cSiyan\u00fcr, yayg\u0131n olarak iki \u015fekilde bulunur. Siyan\u00fcr asidi \u015feklinde veya metallerle olu\u015fturdu\u011fu tuzlar \u015feklinde olu\u015fur. Siyan\u00fcr, kandaki hemoglobine oksijene g\u00f6re bin kat daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in v\u00fccuda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman hemoglobine ba\u011flan\u0131r, oksijeni oradan atar ve oksijen ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 azalt\u0131r. Beyine giden oksijen miktar\u0131n\u0131 azaltarak metabolizmay\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkiler ve zehirlenmelere yol a\u00e7ar. Ya da enzimlerdeki metallere ba\u011flan\u0131r, bu da metabolizmay\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkiler\u201d dedi.<\/p>\n
\u201cSiyan\u00fcr v\u00fccuda girdikten sonra oksijen ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 azalt\u0131r\u201d<\/p>\n
Siyan\u00fcr zehirlenmesinin nas\u0131l anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan Prof. Dr. Karabakan, \u201cSiyan\u00fcr\u00fc biz kimyac\u0131lar olarak genellikle kimyasal reaksiyonlarda ya da \u00fcr\u00fcn sentezi yaparken kullan\u0131yoruz. Yani kimyasal sentezde daha \u00e7ok kullan\u0131yoruz. Siyan\u00fcr\u00fc \u0131s\u0131tma \u015feklinde kullan\u0131rsak mutlaka \u00e7eker ocak kullanmam\u0131z gerekiyor. Buharla\u015fma s\u0131ras\u0131nda serbest hale ge\u00e7en siyan\u00fcr\u00fc bu yolla solumuyoruz ve \u00e7eker ocakla uzakla\u015ft\u0131r\u0131yoruz. Siyan\u00fcr v\u00fccuda girdikten sonra hemoglobine de ba\u011flan\u0131r ve oksijen ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131 azal\u0131r. Beyine giden oksijen miktar\u0131n\u0131n azalmas\u0131yla birlikte mide bulant\u0131s\u0131 ba\u015flar. Daha sonra halsizlik ve \u015fuur kayb\u0131 g\u00f6zlemlenir, en son y\u00f6n kayb\u0131yla kendini g\u00f6sterir\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Siyan\u00fcr ne kadar s\u00fcrede \u00f6l\u00fcme g\u00f6t\u00fcr\u00fcr?<\/p>\n
Siyan\u00fcr zehirlenmesinde maruz kal\u0131nan doz ve s\u00fcrenin etkilerinden de bahseden Karabakan, zehirlenmenin \u00f6l\u00fcmle sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Karabakan, \u201cSiyan\u00fcre maruz kal\u0131nan doza g\u00f6re bu s\u00fcre de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. Tam belirli bir dozu yoktur. Az miktarda al\u0131rsan\u0131z uzun s\u00fcrede etkisini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Tabii o zaman uzun s\u00fcre maruz kalman\u0131z gerekiyor. Miktar\u0131 \u00e7ok fazlaysa k\u0131sa s\u00fcrede zehirlenmelere yol a\u00e7abilir. Maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman ortamdaki siyan\u00fcr miktar\u0131na g\u00f6re ya da oksijen miktar\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015febiliyor. Zehirlenme \u00e7ok uzun s\u00fcrede olur. Siyan\u00fcr\u00fcn \u00f6nce v\u00fccuda girmesi laz\u0131m, sonra kana kar\u0131\u015fmas\u0131 laz\u0131m, oradan da hemoglobine ba\u011flanarak oksijen ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 azaltabilmesi i\u00e7in belirli bir s\u00fcrenin ge\u00e7mesi gerekiyor. Karbonmonoksit zehirlenmesi gibi yava\u015f yava\u015f 10 ile 20 dakika aras\u0131nda zehirlenme ve \u00f6l\u00fcme kadar gitme s\u00fcreci olabilir. Hatta ortamda maruz kal\u0131nan siyan\u00fcr miktar\u0131 azsa bu s\u00fcre 30 dakikalara kadar \u00e7\u0131kabilir\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n
\u201cSiyan\u00fcr gibi tehlikeli maddelerin sat\u0131\u015f\u0131 kontroll\u00fc olmal\u0131\u201d<\/p>\n
\u0130nternet \u00fczerinden sat\u0131lan kimyasal maddelerin kurumlarca denetlenmesi gerekti\u011fini vurgulayan Karabakan, sat\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren firman\u0131n al\u0131c\u0131y\u0131 bilmesi, kimyasal maddenin ne ama\u00e7la kullan\u0131laca\u011f\u0131na dair fikir sahibi olmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi. \u0130nternet \u00fczerinden sat\u0131\u015f yapan sitelerde siyan\u00fcr\u00fcn kolayl\u0131kla ve ucuza sat\u0131lmas\u0131 \u00fczerine konu\u015fan Karabakan, \u201c\u0130nternette sat\u0131lan siyan\u00fcr sat\u0131\u015flar\u0131 hi\u00e7bir zaman normal de\u011fil. Siyan\u00fcr olduk\u00e7a zehirli bir malzemedir. \u0130nsanlar\u0131n metabolizmas\u0131n\u0131 ve hayat\u0131n\u0131 olumsuz y\u00f6nde etkiledi\u011fi i\u00e7in bu sat\u0131\u015flar\u0131n mutlaka kontrol\u00fc yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir. Yani bu t\u00fcr maddelerin internette kesinlikle sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n yap\u0131lmamas\u0131 laz\u0131m. Hatta kimyasal madde sat\u0131\u015f\u0131 yapan firmalar\u0131n da bu maddeyi herkese vermemesi gerekiyor. Sat\u0131\u015f\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftiren firmalar\u0131n sat\u0131\u015f\u0131 yaparken \u00fcr\u00fcn\u00fc nereye satt\u0131\u011f\u0131n\u0131, kime satt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ne ama\u00e7la kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 mutlaka bilmesi gerekiyor. Nas\u0131l ki biz \u00fcniversitelerimize asitik anhidrit gibi bir malzemeyi eroin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in jandarma kontrol\u00fc ya da polis kontrol\u00fcnde al\u0131yorsak, o zaman siyan\u00fcr gibi zararl\u0131 ve tehlikeli maddelerin de sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n kontroll\u00fc bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131 gerekiyor\u201d dedi.<\/p>\n
\u201c\u00d6\u011frenciler kimyasal maddeleri hocalar\u0131n g\u00f6zetiminde kullan\u0131yor\u201d<\/p>\n
Hacettepe \u00dcniversitesinde laboratuvar\u0131 kullanan Kimya B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011frencilerinin yapt\u0131klar\u0131 deneyler s\u0131ras\u0131nda \u00f6\u011fretim g\u00f6revlileri ve ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlileri taraf\u0131ndan kontrol edildiklerini s\u00f6yleyen Karabakan, \u00f6\u011frencilerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyecek deneylerde mutlaka \u00e7eker bacan\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Karabakan, \u201cBiz \u015fu anda \u00f6\u011frencilere siyan\u00fcr kulland\u0131rtm\u0131yoruz. Onun yerine ayn\u0131 reaktiviteyi g\u00f6sterecek ba\u015fka kimyasallar kullan\u0131yoruz. Bizim \u00f6\u011frencilerimiz bu t\u00fcr maddeleri ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlileri ve hocalar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcnde kullan\u0131yor. Bizim \u00f6\u011frencilerimiz laboratuvarlarda deney yaparken hem ders sorumlular\u0131 hem ara\u015ft\u0131rma g\u00f6revlisi gruplar\u0131n ba\u015flar\u0131nda bulunarak sistemlerini kontrol ederler. E\u011fer asit bazla bile \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsa \u00f6\u011frenci mutlaka \u00e7eker ocaklara y\u00f6nlendirilir. Siyan\u00fcr veya buna benzer malzemelerle \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131l\u0131yorsa \u00e7eker ocaklara y\u00f6nlendirilir. Hatta karbonmonoksit \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 varsa bile bunu rastgele yapt\u0131rm\u0131yoruz, kendi kontrol\u00fcm\u00fczde deneyi ger\u00e7ekle\u015ftiriyoruz\u201d \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n
\u201cBu t\u00fcr maddelere kolay ula\u015f\u0131lmamas\u0131 laz\u0131m\u201d<\/p>\n
Ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde \u0130zmir\u2019in Bayrakl\u0131 il\u00e7esinde ger\u00e7ekle\u015fen siyan\u00fcr zehirlenmesiyle ilgili de konu\u015fan Karabakan, \u201cTabii ki bir \u00f6\u011frencinin sipari\u015fi \u00fczerine siyan\u00fcr almas\u0131, \u00e7\u00f6zeltisini sa\u011flayarak aileye vermesi son derece vahim bir olayd\u0131r. \u00d6\u011frencilerin kesinlikle bu t\u00fcr bile\u015fiklere ula\u015fmamas\u0131 laz\u0131m. S\u00f6yleyece\u011fim en \u00f6nemli \u015fey bu maddelere kolay ula\u015f\u0131lmamal\u0131d\u0131r\u201d dedi.<\/p>\n
\u0130zmir\u2019de 46 ya\u015f\u0131ndaki Mehmet Kalkan ve 39 ya\u015f\u0131ndaki e\u015fi Fatma Kalkan, \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi olan 21 ya\u015f\u0131ndaki o\u011fullar\u0131 Mahmut Can Kalkan taraf\u0131ndan siyan\u00fcrle zehirlenerek \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
HACETTEPE \u00dcN\u0130VERS\u0130TES\u0130 FEN FAK\u00dcLTES\u0130 K\u0130MYA B\u00d6L\u00dcM\u00dc \u00d6\u011eRET\u0130M \u00dcYES\u0130 PROF. DR. ABDULKER\u0130M KARABAKAN, \u0130NSAN SA\u011eLI\u011eINI DO\u011eRUDAN ETK\u0130LEYECEK K\u0130MYASAL MADDELER\u0130N KONTROLS\u00dcZ B\u0130R \u015eEK\u0130LDE \u0130NTERNET \u00dcZER\u0130NDEN SATI\u015eININ YAPILMASINI DO\u011eRU BULMADI\u011eINI BEL\u0130RTEREK, S\u0130YAN\u00dcRLE \u0130LG\u0130L\u0130 B\u0130L\u0130NMES\u0130 GEREKENLER\u0130 AKTARDI.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":157893,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[1],"tags":[125,282,16164,36716],"class_list":["post-157892","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-bir","tag-olum","tag-tik","tag-uzaginizda"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.tvturk.com\/wp-content\/uploads\/2019\/05\/olum-bir-tik-uzaginizda_9c9737c.jpg?fit=1000%2C666","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paKIfm-F4E","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157892","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=157892"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/157892\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/157893"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=157892"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=157892"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=157892"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}