\u00c7in\u2019in davetiyle Do\u011fuT\u00fcrkistan\u2019da toplama kamplar\u0131n\u0131 ziyaret eden Gazeteci ve Tarih\u00e7i ve Olsi Jazexhi, kamplardaki izlenimi anlatt\u0131. Jazexhi, Uygur T\u00fcrklerinin namaz k\u0131lmalar\u0131na ve dua etmelerine izin verilmedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
\u00c7in devletinin davetiyle 16 A\u011fustos tarihinde Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019daki toplama kamplar\u0131na giden Arnavut as\u0131l\u0131 Kanadal\u0131 Gazeteci ve Tarih\u00e7i Olsi Jazexhi, toplama kamplarla ilgili \u00f6nemli bilgiler verdi. Jazexhi, Uygur T\u00fcrklerinin zihinsel i\u015fkenceye maruz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00c7inlilerin, Uygurlar\u0131n \u0130slam gibi dini de\u011ferlerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ve namaz k\u0131lmalar\u0131na, dua etmelerine izin verilmedi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n
“Uygur T\u00fcrkleri zihinsel i\u015fkenceye maruz kalm\u0131\u015flar”<\/p>\n
Kamp\u0131 ziyaret etti\u011finde ilk izlemini anlatan Gazeteci ve Tarih\u00e7i Olsi Jazexhi, “\u00d6zerk Sincan\u2019\u0131 ziyaretimiz s\u00fcresince \u00c7inli g\u00f6revliler bize, \u015fehrin ne kadar geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu g\u00f6sterdiler. Orada bulundu\u011fumuz s\u00fcre\u00e7te oran\u0131n tarihsel s\u00fcrecini anlatt\u0131lar. Bu s\u00fcre\u00e7te Sincan\u2019\u0131n her zaman \u00c7in\u2019in bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu, Uygurlar\u0131n orada asl\u0131nda g\u00f6\u00e7men olduklar\u0131n\u0131, \u0130slam\u2019\u0131n yabanc\u0131 bir din oldu\u011funu, b\u00f6lgenin tarihinde yer alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve asl\u0131nda oradaki insanlar\u0131n M\u00fcsl\u00fcman dahi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylediler. Ayr\u0131ca g\u00f6revliler oradaki m\u00fczelere de g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Bize bilgilendirici ka\u011f\u0131tlar da\u011f\u0131tt\u0131lar. Onlar\u0131n g\u00f6stermek iste\u011fi; bu b\u00f6lgenin asl\u0131nda her zaman \u2019Han\u2019 k\u00f6kenli \u00c7inli vatanda\u015flar taraf\u0131ndan benimsendi\u011fi ve Budist gelene\u011fine ait oldu\u011fu, Budist gelene\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Elimize verilen ka\u011f\u0131tlar\u0131n savundu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f bu y\u00f6ndeydi. Orada bulundu\u011fumuz s\u00fcre\u00e7te kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z en dokunakl\u0131 durum; Uygur T\u00fcrk\u00fc vatanda\u015flar\u0131n nas\u0131l b\u00fcy\u00fck toplama kamplar\u0131nda topland\u0131\u011f\u0131, hapsedildi\u011fi, al\u0131konuldu\u011fu ve zihinsel i\u015fkencelere maruz kald\u0131\u011f\u0131 oldu. Bunu a\u00e7\u0131k \u015fekilde g\u00f6zlemledik” dedi.<\/p>\n
“Uygurlar\u0131n \u0130slam gibi dini de\u011ferlerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar”<\/p>\n
Orada bulunduklar\u0131 s\u00fcre\u00e7te \u00c7inli yetkililerin, Uygurlar\u0131n dans ettikleri, \u015fark\u0131 s\u00f6yledikleri s\u00fcre\u00e7leri izlettiklerini aktaran Gazeteci ve Tarih\u00e7i Jazexhi, “Oradaki k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131, etnisiteler aras\u0131 ve dinler aras\u0131 durumun asl\u0131nda hi\u00e7bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ermedi\u011fi, tam tersine Uygurlar\u0131n \u0130slam gibi dini de\u011ferlerinin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bizim fark etti\u011fimiz di\u011fer bir konu devletteki ve \u015fehirdeki b\u00fct\u00fcn y\u00f6netim kadrolar\u0131nda \u2019Han\u2019 k\u00f6kenli \u00c7inlilerin yer almas\u0131yd\u0131. \u00c7ok az Uygur as\u0131ll\u0131 \u00c7in vatanda\u015f\u0131 orada y\u00f6netici pozisyonunda yer alm\u0131\u015flar. \u00c7o\u011funlukla hizmet sekt\u00f6r\u00fcndeki i\u015flerde yer alm\u0131\u015flar” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n
“Mesleki e\u011fitim okullar\u0131na al\u0131koyma merkezleri, \u0131slah evleri veya toplam kamp\u0131 demek do\u011fru olur”<\/p>\n
\u00c7inlilerin, mesleki e\u011fitim okullar\u0131 gezdirdiklerini belirten Gazeteci ve Tarih\u00e7i Jazexhi, “Biri Aksu\u2019da di\u011feri ise Ka\u015fgar\u2019da yer al\u0131yordu. Bunlara asl\u0131nda al\u0131koyma merkezleri, \u0131slah evleri veya toplam kamp\u0131 demek do\u011fru olur. Oradaki insanlar\u0131n ter\u00f6rist olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Oraya gitti\u011fimiz onlar\u0131n kesinlikle ter\u00f6rist olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7o\u011funun re\u015fit dahi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Tamamen beyinlerinin y\u0131kanmas\u0131 i\u00e7in orada bulunduklar\u0131n\u0131 ve orada bulunmalar\u0131n\u0131n sebebinin asl\u0131nda M\u00fcsl\u00fcman olmalar\u0131 oldu\u011funu m\u00fc\u015fahede ettik. \u00c7inli g\u00f6revliler bize, a\u015f\u0131r\u0131c\u0131 Uygurlar\u0131n neden toplama kamplar\u0131nda bulundu\u011funu anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Bize orada devaml\u0131 Uygurlar\u0131n dans etti\u011fi ve \u015fark\u0131 s\u00f6yledi\u011fi s\u00fcre\u00e7ler olu\u015fturdular. Biz ise di\u011fer gazetecilerle birlikte bunu reddettik. Biz oraya ger\u00e7ekte ne olup bitti\u011fini g\u00f6rmeye gittik. Bu insanlar kimler? neden bu insanlar burada tutuluyorlar? ve \u00c7in h\u00fck\u00fcmetinin bu olaya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 nedir, neyi ama\u00e7l\u0131yor onu \u00f6\u011frenmeye geldi\u011fimizi s\u00f6yledik” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
“Namaz k\u0131lmalar\u0131na, dua etmelerine izin verilmiyordu”<\/p>\n
Cep telefonu kullanarak baz\u0131 al\u0131konulanlar\u0131 sorguya \u00e7ekti\u011fini bildiren Gazeteci ve Tarih\u00e7i Jazexhi, “Neden orada olduklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Birinci sebep Kur\u2019an-\u0131 Kerim okumalar\u0131ndan dolay\u0131 oraya getirildikleri, ikinci sebep ise ba\u015f\u00f6rt\u00fcs\u00fc takt\u0131klar\u0131 ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sebep ise namaz k\u0131ld\u0131klar\u0131 i\u00e7in orada topland\u0131klar\u0131n\u0131, al\u0131konulduklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendik. Konu\u015ftu\u011fumuz insanlar yeti\u015fkin insanlar de\u011fildi, bu insanlar re\u015fit dahi olmayan \u00e7ocuklard\u0131. Orada kendi dillerini dahi konu\u015fam\u0131yorlard\u0131. \u00c7ince \u00f6\u011frenmeye ve konu\u015fmaya zorlan\u0131yorlard\u0131. Her g\u00fcn \u0130slam dinene inanmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemelerini bekleniyordu.Onlara sanki \u00e7ok a\u011f\u0131r su\u00e7 i\u015flemi\u015f bir mahkum gibi davran\u0131l\u0131yordu. Namaz k\u0131lmalar\u0131na, dua etmelerine hatta selam\u0131n aleyk\u00fcm\u2019e kar\u015f\u0131l\u0131k aleyk\u00fcm selam demelerine izin verilmiyordu” dedi.<\/p>\n
\u2019\u2019Selam verdi\u011fimiz insanlar\u0131n bize \u2019\u2019NiHao\u2019\u2019 (iyi misin) dediklerini fark ettik\u2019\u2019<\/p>\n
Gazeteci ve Tarih\u00e7i Jazexhi, s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131: “Toplama kamplar\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fimiz s\u00fcrede selam verdi\u011fimiz insanlar\u0131n bize NiHao (iyi misin) dediklerini fark ettik. \u00c7inliler, \u00c7in\u2019de ya\u015fayan T\u00fcrk insanlara, insan gibi davranm\u0131yorlard\u0131. M\u00fcsl\u00fcman insanlara mahkum gibi davran\u0131yorlard\u0131. Bunu b\u00fcy\u00fck k\u00fclt\u00fcrel seviyede alg\u0131 operasyonlar\u0131 ile devam ettiriyorlard\u0131. Bende sosyal medya hesab\u0131mda bu s\u00fcreci a\u015fmak ve Bat\u0131da anlat\u0131lan hikayeyi, genel anlamda k\u0131rmak \u00fczere orada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm durum ve s\u00fcreci anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Bu durum \u00c7inli kaynaklar\u0131 biraz endi\u015felendirdi. Bat\u0131\u2019n\u0131n bu konuya y\u00f6nElmeleri konusunda ilgilerini \u00e7ekmi\u015f olduk. Bu bizim i\u00e7in bir ba\u015far\u0131”.<\/p>\n
\u00d6te yandan Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da bir\u00e7ok cami restorasyon gerek\u00e7esi ile uzun s\u00fcre kapal\u0131 tutuluyor. 18 ya\u015f\u0131na gelmeden camiye gitmek yasak. Ayr\u0131ca camilerde Allah lafzi ast\u0131r\u0131lm\u0131yor. M\u00fcsl\u00fcman \u00e7ocuklar\u0131 ba\u015f\u0131 a\u00e7\u0131k m\u00fczik e\u015fli\u011finde oynamaz ise kamplara g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. Sokakta (kamusal alan) dini kitap da\u011f\u0131tmak su\u00e7 say\u0131l\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u00c7\u0130N’\u0130N DAVET\u0130YLE DO\u011eUT\u00dcRK\u0130STAN’DA TOPLAMA KAMPLARINI Z\u0130YARET EDEN GAZETEC\u0130 VE TAR\u0130H\u00c7\u0130 VE OLS\u0130 JAZEXH\u0130, KAMPLARDAK\u0130 \u0130ZLEN\u0130M\u0130 ANLATTI. JAZEXH\u0130, UYGUR T\u00dcRKLER\u0130N\u0130N NAMAZ KILMALARINA VE DUA ETMELER\u0130NE \u0130Z\u0130N VER\u0130LMED\u0130\u011e\u0130N\u0130 S\u00d6YLED\u0130. GAZETEC\u0130 VE TAR\u0130H\u00c7\u0130 VE OLS\u0130 JAZEXH\u0130<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":200771,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"jetpack_post_was_ever_published":false,"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[1],"tags":[356,2476,6341,50532,28860,50531,6050,4636,8062],"class_list":["post-200770","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genel","tag-anlatti","tag-dogu","tag-gazeteci","tag-jazexhi","tag-kamplarini","tag-olsi","tag-tarihci","tag-toplama","tag-turkistandaki"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.tvturk.com\/wp-content\/uploads\/2019\/09\/gazeteci-ve-tarihci-olsi-jazexhi-dogu-turkistandaki-toplama-kamplarini-anlatti_1df2166.jpg?fit=1000%2C666","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paKIfm-Qee","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200770","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=200770"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/200770\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/200771"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=200770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=200770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=200770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}