{"id":232469,"date":"2019-11-25T09:31:57","date_gmt":"2019-11-25T06:31:57","guid":{"rendered":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/ozel-ispanak-degil-seytan-elmasi-zehirliyor\/"},"modified":"2019-11-25T09:31:57","modified_gmt":"2019-11-25T06:31:57","slug":"ozel-ispanak-degil-seytan-elmasi-zehirliyor","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/ozel-ispanak-degil-seytan-elmasi-zehirliyor\/","title":{"rendered":"(\u00d6zel) &#8220;Ispanak de\u011fil \u015feytan elmas\u0131 zehirliyor&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Bal\u0131kesir \u00dcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi Biyoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. G\u00fclendam T\u00fcmen, \u0130stanbul\u2019da ya\u015fanan \u0131spanak zehirlenmeleriyle ilgili a\u00e7\u0131klamalarda bulundu. Zehirlenmelere halk aras\u0131nda \u2019tatala\u2019 denilen \u2019\u015feytan elmas\u0131\u2019 bitkisinin neden oldu\u011funu ifade eden Prof. Dr. T\u00fcmen, \u0131spana\u011f\u0131n ya\u015fanan zehirlenme olaylar\u0131nda su\u00e7unun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n<p>T\u00fcm d\u00fcnyada oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de ya\u015fanan k\u00fcresel \u0131s\u0131nma sonucunda normalde Nisan-May\u0131s aylar\u0131nda \u00e7imlenen tatala bitkisinin Kas\u0131m ay\u0131nda ya\u015fanan s\u0131cakl\u0131klarla birlikte yeniden yeti\u015fmesinin zehirlenmelerde b\u00fcy\u00fck pay\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyen Prof. Dr. G\u00fclendam T\u00fcmen, \u0131spanak ile tatala bitkisinin benzerlikten dolay\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. \u00dcreticilerin \u0131spanak toplarken ve ev han\u0131mlar\u0131n\u0131n da mutfakta \u0131spana\u011fa benzeyen tatala bitkisinin ayr\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulunan Prof. Dr. G\u00fclendam T\u00fcmen, k\u00fcresel \u0131s\u0131nma konusunda da yetkililerin gerekenleri yapmas\u0131n\u0131 istedi. K\u00fcresel \u0131s\u0131nma hakk\u0131nda da a\u00e7\u0131klamalarda bulunan G\u00fclendam T\u00fcmen, 2100 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Akdeniz ve Ege\u2019de otsullu\u011fun bitece\u011fini de ileri s\u00fcrd\u00fc. T\u00fcmen, ya\u015fanan k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla ilgili \u00f6rne\u011fi ise fak\u00fclte bah\u00e7esinde a\u00e7an leylak a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6stererek verdi.<\/p>\n<p>&#8220;Ispanak de\u011fil tatala zehirliyor&#8221;<\/p>\n<p>Bal\u0131kesir \u00dcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi Biyoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. G\u00fclendam T\u00fcmen \u0130hlas Haber Ajans\u0131\u2019na \u0131spanak zehirlenmeleriyle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, \u201c\u00dclkemizde son g\u00fcnlerde bir \u0131spanak zehirlenmesi ya\u015fad\u0131k ve bu \u0131spanak zehirlenmesinin sebebi; \u0131spanak demetlerine kar\u0131\u015fan halk aras\u0131nda y\u00f6resel ismi tatala, terc\u00fcme ad\u0131 \u015feytan elmas\u0131 olan Datura Stramonium\u2019dan ileri geldi\u011fi bulundu. Peki tatala dedi\u011fimiz Datura Stramonium neden bu kadar as\u0131rd\u0131r, binlerce y\u0131ld\u0131r yenen \u0131spana\u011fa zehirli bir ot olarak kar\u0131\u015fmad\u0131 da, bu son olarak bunu ya\u015fad\u0131k. Bunun \u00fczerinde hi\u00e7 kimse durmad\u0131. Bunun sebebi tamamen k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya ba\u011fl\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc tatala, \u015feytan elmas\u0131 dedi\u011fimiz Datura Stramonium yabani bir bitkidir, tohumlar\u0131n\u0131 A\u011fustos sonu Eyl\u00fcl ba\u015f\u0131 topra\u011fa atar ve bunlar May\u0131s ay\u0131nda \u00e7imlenir. Fakat bu kadar s\u0131cak giden havalar ki Kas\u0131m ay\u0131nda \u00fclkemizde 28 dereceye kadar \u00e7\u0131kan s\u0131cakl\u0131k ve bunun yan\u0131nda tarlalarda yap\u0131lan sulama \u2013\u0131spana\u011f\u0131 yeti\u015ftirmeniz i\u00e7in sulama laz\u0131m- tohumlar\u0131n yeniden \u00e7imlenmesine sebep oldu. Biz bunu yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z arazi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ekim ay\u0131 ortalar\u0131nda \u0130znik b\u00f6lgesinde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z arazi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda sebze ve meyve yeti\u015ftirilen ekili tarlalarda bu tatalan\u0131n, Datura Stramonium tekrar \u00e7imlenip \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve 10 santime kadar y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Tabi bu mevsimde dejatatif devrini tam olarak tamamlamas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Yani 50-60 santime \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Ama havalar b\u00f6yle gitti\u011fi i\u00e7in \u00e7imlenerek 10-15 santimi bulabiliyor. Tatala b\u00fct\u00fcn T\u00fcrkiye\u2019de yeti\u015fiyor. Bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman yeti\u015fme alanlar\u0131na; \u0130\u00e7 Anadolu\u2019da, Ege\u2019de, Akdeniz\u2019de, Karadeniz\u2019de g\u00f6rebiliyoruz. Bu \u0131spanaklar\u0131n da \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi\u2019nde K\u0131z\u0131lcahamam y\u00f6resinden getirildi\u011fi yaz\u0131l\u0131yordu bas\u0131nda. Oralarda da \u00e7imlenerek yeti\u015fti\u011fi ve toplayanlar\u0131n g\u00f6z\u00fcnden ka\u00e7t\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc yapra\u011f\u0131n ilk yapraklar\u0131 e\u011fer dikkatli bakmazsan\u0131z \u0131spanakla kar\u0131\u015ft\u0131rabilece\u011finiz \u015fekilde. Yani bundan sonra T\u00fcrkiye\u2019de sadece \u0131spanak d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fil, ba\u015fka yeti\u015ftirilen sebzelerde de bu tip olaylarla kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z m\u00fcmk\u00fcn. \u00c7ok dikkatli olmam\u0131z ve ev han\u0131mlar\u0131na b\u00fcy\u00fck g\u00f6rev d\u00fc\u015f\u00fcyor. Ispanaklar\u0131 \u00e7ok iyi ay\u0131klamalar\u0131 ve de\u011fi\u015fik g\u00f6rd\u00fckleri otlar\u0131 \u0131spana\u011f\u0131n i\u00e7inden almalar\u0131 gerekiyor. Yani burada zehirlenmelerde \u0131spana\u011f\u0131 su\u00e7u yok. Herkes korktu \u0131spanak almad\u0131. Ama asl\u0131nda korku yabanc\u0131 otlardan gelmeli ve bunun i\u00e7in de toplanma s\u0131ras\u0131nda ve pi\u015firilmeden \u00f6nce y\u0131kanma s\u0131ras\u0131nda bu otlar\u0131n \u00e7ok g\u00fczel, dikkatli bak\u0131larak ay\u0131klanmas\u0131 gerekiyor\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>&#8220;K\u00fcresel \u0131s\u0131nma konusunda gerekli tedbirler al\u0131nmal\u0131&#8221;<\/p>\n<p>K\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n sorunu oldu\u011funa dikkat \u00e7eken Prof. Dr. G\u00fclendam T\u00fcmen, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya \u00f6rnek olarak fak\u00fclte bah\u00e7esindeki leylaklar\u0131n a\u00e7mas\u0131n\u0131 \u00f6rnek g\u00f6sterdi. T\u00fcmen, \u201cK\u00fcresel \u0131s\u0131nma bundan sonra sadece \u00fclkemizde de\u011fil, t\u00fcm d\u00fcnyada en b\u00fcy\u00fck tehdit durumunda ve iklimdeki de\u011fi\u015fiklik ya\u011fmur rejimlerini bozuyor, s\u0131cakl\u0131klar arat\u0131yor ve karbondioksit oran\u0131n\u0131n y\u00fckselmesinden dolay\u0131 d\u00fcnyada bir sera etkisi ya\u015f\u0131yoruz. Peki, biz vatanda\u015f olarak ne yapmam\u0131z gerekiyor? Vatanda\u015f olarak yapaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fey; evlerde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z sular\u0131 \u00e7ok dikkatli kullanmam\u0131z gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc barajlarda bu ya\u011fmursuz ge\u00e7en g\u00fcnlerden dolay\u0131 su oranlar\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcyor. Mesela iki g\u00fcn \u00f6nce haberlerde vard\u0131; \u0130stanbul ve \u00e7evresinde \u0130stanbul\u2019u besleyen barajlar\u0131n y\u00fczde 34 seviyelerine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hepimiz duyduk. Suyu d\u00fczg\u00fcn kullanmam\u0131z laz\u0131m. Bir di\u011fer vazife de tabi \u00fclkeleri y\u00f6netenlere d\u00fc\u015f\u00fcyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc karbondioksit oran\u0131n\u0131 y\u00fckselten i\u015fletmeler kuruldu\u011fu zaman bunlarda baca sistemlerinin sald\u0131klar\u0131 karbondioksiti en aza d\u00fc\u015f\u00fcrecek \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in tedbirler almas\u0131 gerekiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizde maalesef baca sistemleri var, \u00c7evre Bakanl\u0131\u011f\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in yap\u0131yorlar ama bunu maliyetli diye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaktan ka\u00e7\u0131yorlar. Yani m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar karbondioksit oran\u0131n\u0131 y\u00fckseltmeyen bir sistemle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 gerekiyor. Bir di\u011fer \u00f6zellik de a\u011fa\u00e7land\u0131rmaya \u00e7ok \u00f6nem vermeliyiz ki Say\u0131n Cumhurba\u015fkan\u0131m\u0131z bu konuda bir seferberlik yapt\u0131. Bu \u00e7ok iyi bir \u015fey\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n<p>&#8220;2100 y\u0131l\u0131nda Ege ve Akdeniz\u2019de otsul kalmayacak&#8221;<\/p>\n<p>Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda T\u00fcrkiye\u2019de 2100\u2019l\u00fc y\u0131llara gelindi\u011finde k\u00fcresel \u0131s\u0131nmadan dolay\u0131 ya\u015fanacak sorunlar hakk\u0131nda da bilgiler veren Prof. Dr. G\u00fclendam T\u00fcmen, \u201cBirle\u015fmi\u015f Milletler\u2019in iklim rejimiyle u\u011fra\u015fan departman\u0131 d\u00fcnyada 2050 ve 2100\u2019lerde ya\u011fmur rejimlerini ve ovalar\u0131n, havzalar\u0131n bunlardan nas\u0131l etkilenece\u011fiyle ilgili bir \u00e7al\u0131\u015fma yapm\u0131\u015f. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada bizde K\u00fc\u00e7\u00fck Menderes ele al\u0131nm\u0131\u015f ve yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonunda 2100\u2019lere gelindi\u011finde T\u00fcrkiye\u2019de Akdeniz ve Ege\u2019de serac\u0131l\u0131k yap\u0131lamayacak kadar \u015fiddetli s\u0131caklar\u0131n ve kurakl\u0131klar\u0131n ya\u015fanaca\u011f\u0131, e\u011fer bir serac\u0131l\u0131k yap\u0131lacaksa bunun U\u015fak, Afyon gibi 1000 metreyi ge\u00e7en yerlere kayaca\u011f\u0131yla ilgili \u00e7ok \u00f6nemli ve vahim raporlar bulunmakta. Akdeniz ve Ege\u2019de \u00e7\u00f6lle\u015fme tamamen g\u00f6r\u00fclecek. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7\u00f6l dedi\u011fimiz zaman bu \u00e7\u00f6l\u00fc olu\u015fturan tamamen bir ya\u011fmur rejimidir. Yani \u00e7\u00f6l deyince daima kumlar\u0131n oldu\u011fu yerler de\u011fil, ya\u011fmur rejiminin azald\u0131\u011f\u0131 yerler akla gelmelidir. 2100 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Akdeniz ve Ege\u2019de hemen hemen otsular bitmi\u015f olacak. Ancak C 4 bitkileri dedi\u011fimiz kurakl\u0131\u011fa dayan\u0131kl\u0131 olanlar kalabilecek\u201d dedi.<\/p>\n<p>&#8220;K\u00fcresel \u0131s\u0131nma leylak a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 da yan\u0131ltt\u0131&#8221;<\/p>\n<p>T\u00fcmen yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamalar\u0131n ard\u0131ndan fak\u00fclte bah\u00e7esine inerek, leylak a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n a\u00e7mas\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Leylak a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n normalde ilk bahar\u0131n ilk aylar\u0131nda a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n<p>Ispanak sat\u0131c\u0131s\u0131 da dertli<\/p>\n<p>Ispanaktan zehirlenmelerle ilgili g\u00fcndem sonras\u0131nda Bal\u0131kesir\u2019in en b\u00fcy\u00fck sokak pazar\u0131 Cumartesi Pazar\u0131\u2019nda da esnaf sat\u0131\u015flardan \u015fikayet\u00e7i. Ispanak sat\u0131c\u0131lar\u0131 zehirlenme haberlerinin \u00e7\u0131kmas\u0131yla sat\u0131\u015flar\u0131nda yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtirken, \u0131spanak fiyatlar\u0131n\u0131n da 5 liradan 2 liraya kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade ettiler. Cumartesi Pazar\u0131 esnaf\u0131ndan Kadir Serpen \u0131spanak sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ok d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirterek, \u201cZehirlenme haberlerinden sonra \u0131spanak sat\u0131\u015flar\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fc\u015f oldu. G\u00fcnl\u00fck 10-15 kilo \u0131spanak sat\u0131lm\u0131yor, \u0131spanak \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor diye millet \u0131spanak alm\u0131yor. Ispanak konusuna \u00e7ok darbe g\u00f6sterdiler. Pazarc\u0131 da, eken de, diken de \u00e7ok darbe g\u00f6rd\u00fc. Bilmem neden oldu ama bu \u0131spanakta sorun olan bir \u015fey yok. Biz devaml\u0131 yiyoruz ama vatanda\u015f korkuyor yani \u00f6l\u00fcr\u00fcm diye. Bu konuda \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131 var. Biz ticaret\u00e7iyiz, al\u0131p sat\u0131yoruz ama bir sorun yok, bizin her g\u00fcn yedi\u011fimiz bir \u015fey. Yani s\u0131k\u0131nt\u0131 olan bir konu yok bu \u0131spanakta. \u00c7ok da severim ben \u0131spana\u011f\u0131 ve bir sorun yok. Ispana\u011f\u0131n her \u015feyi var yo\u011furtlusu var, b\u00f6re\u011fi var. Ispanak daha \u00f6nce 4-5 liraya sat\u0131l\u0131yordu ama \u015fu anda 2-2,5 liraya al\u0131c\u0131 yok bu \u0131spana\u011f\u0131n. Ak\u015fama kadar 10-15 kilo \u0131spanak sat\u0131lm\u0131yor. Ticaret\u00e7iyiz, mecburen \u00e7e\u015fidi koyuyoruz ama sat\u0131\u015f\u0131 yok yani\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>Yine pazar esnaf\u0131ndan Bekir U\u00e7ar ise, \u201cIspanakla ilgili \u00e7\u0131kan haberler sat\u0131\u015flar\u0131 biraz etkiledi. Yine Allah bereket versin de sat\u0131\u015flar eskisi gibi de\u011fil, eskisi kadar satam\u0131yoruz. Eskiden g\u00fcnde 500 kilo sat\u0131yordum \u015fu anda 200 kilo satabiliyorum. Bu durumun b\u00f6yle gitmesi bu sezonu ge\u00e7irir. Bu olaydan sonra \u0131spanak fiyatlar\u0131 5 liradan 1 liraya kadar d\u00fc\u015ft\u00fc\u201d dedi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BALIKES\u0130R \u00dcN\u0130VERS\u0130TES\u0130 FEN-EDEB\u0130YAT FAK\u00dcLTES\u0130 B\u0130YOLOJ\u0130 ANAB\u0130L\u0130M DALI BA\u015eKANI PROF. DR. G\u00dcLENDAM T\u00dcMEN \u0130STANBUL\u2019DA YA\u015eANAN ISPANAK ZEH\u0130RLENMELER\u0130YLE \u0130LG\u0130L\u0130 A\u00c7IKLAMALARDA BULUNDU. ZEH\u0130RLENMELERE HALK ARASINDA TATALA DEN\u0130LEN \u015eEYTAN ELMASI B\u0130TK\u0130S\u0130N\u0130N NEDEN OLDU\u011eUNU \u0130FADE EDEN PROF. DR. G\u00dcLENDAM T\u00dcMEN, ISPANA\u011eIN YA\u015eANAN ZEH\u0130RLENME OLAYLARINDA SU\u00c7UNUN OLMADI\u011eINI A\u00c7IKLADI.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":232470,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_newsletter_access":"","_jetpack_dont_email_post_to_subs":false,"_jetpack_newsletter_tier_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paywalled_content":false,"_jetpack_feature_clip_id":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2},"jetpack_post_was_ever_published":false},"categories":[19],"tags":[1073,2039,38066,33630,30949,43133],"class_list":["post-232469","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-ozel","tag-degil","tag-elmasi","tag-ispanak","tag-seytan","tag-zehirliyor"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/i0.wp.com\/www.tvturk.com\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/ozel-ispanak-degil-seytan-elmasi-zehirliyor_d4aa004.jpg?fit=1000%2C666","jetpack_sharing_enabled":true,"jetpack_shortlink":"https:\/\/wp.me\/paKIfm-Ytv","_links":{"self":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/232469","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=232469"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/232469\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/232470"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=232469"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=232469"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/www.tvturk.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=232469"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}